Temat:

E-mail przed sądem

Czynności dokonywane „w postaci elektronicznej” lub „przy wykorzystaniu śródków komunikacji elektronicznej” zyskują na znaczeniu nie tylko w obrocie gospodarczym. Często strony postępowania zgłaszają w sądzie dowód w postaci wydruku wiadomości e-mail. Rodzi się przeto pytanie o wartość dowodową wydruku wiadomości przesłanej pocztą elektroniczną.

Dowody elektroniczne, obecnie częściej wykorzystywane w postępowaniu cywilnym, nie są explicite wymienione w katalogu środków dowodowych. Kodeks postępowania cywilnego (Kpc) nie zawiera zamkniętej listy źródeł dowodowych; dowodem może być wszystko, co ma znaczenie w sprawie.

Dokument i podpis

W odróżnieniu od prawa karnego, prawo cywilne nie zawiera jeszcze definicji dokumentu. Przyjmuje się, iż powinien on zawierać trzy składniki: materiał (nośnik), na którym jest sporządzony, oświadczenie woli, oraz podpis. Problemy stwarza najczęściej kwestia podpisu. Potwierdza on treść złożonego nad nim oświadczenia i identyfikuje osobę składającą to oświadczenie. W dokumencie tradycyjnym podpis jest integralną częścią dokumentu.

Procedura cywilna zna tu dwa rodzaje dowodów: z dokumentu urzędowego, oraz z prywatnego, który nie spełnia wymogów dokumentu urzędowego, ale zawiera podpis wystawcy. W ustawie z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne pojawia się pojawia się także „dokument elektroniczny”, którego jeszcze nie dostrzegły przepisy prawa cywilnego, ani materialnego, ani procesowego.

Podpis elektroniczny stosuje się do całego tekstu dokumentu, bez względu na jego lokalizację, a także bez względu na lokalizację pozostałych adnotacji. Może on być przechowywany i przesyłany oddzielnie, niezależnie od samego dokumentu. Ustawa o podpisie elektronicznym stanowi, iż dane w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu są równoważne pod względem skutków prawnych dokumentom opatrzonym podpisami własnoręcznymi, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej, natomiast Kodeks spółek handlowych rezygnuje z wymogu opatrywania niektórych oświadczeń woli podpisem elektronicznym.

 

E-mail jako dowód

Podpis elektroniczny nie jest podpisem własnoręcznym. Jest to sekwencja znaków, elektroniczna graficzna identyfikacja dokumentu. Dokument elektroniczny opatrzony bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą kwalifikowanego certyfikatu jest uznawany za dokument prywatny.

Oświadczenie woli ma moc dowodową tylko wtedy, gdy można jednoznacznie określić, od kogo pochodzi. W przypadku dokumentów elektronicznych prawdziwe określenie osoby oświadczającej może nastąpić poprzez weryfikację podpisu elektronicznego w połączeniu z samym dokumentem. W tym kontekście wydruk wiadomości e-mail opatrzonej podpisem elektronicznym będzie cieszył się większą mocą dowodową, skorzysta choćby z domniemania z art. 245 Kpc, ale sprawa ta nabierze znaczenia głównie w przypadku zakwestionowania przez drugą stronę nie tylko treści zawartych w wiadomości, ale i jego autorstwa, czy faktu otrzymania.

Dowód elektroniczny zawierający oświadczenie woli, ale nie opatrzony elektronicznym podpisem, nie daje pewności co do osoby autora i nie jest dokumentem w rozumieniu Kpc. W praktyce, sąd w zetknięciu się z informacją mającą istotne znaczenie dla rozwiązania sprawy, a utrwaloną w wiadomości e-mail, powinien według swojego swobodnego uznania dopuścić ją jako dowód w sprawie na podstawie art. 309 Kpc.

W wyroku Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 5 listopada 2008 r. I CSK 138/2008 LexPolonica nr 2253394 tezę tę potwierdzono, stwierdzając, iż: „Przepis art. 309 Kpc odnosi się bowiem do innych niż wyraźnie wymienionych w kodeksie środków dowodowych i tym samym może mieć zastosowanie także do wydruków komputerowych”.

 

Sms też może być dowodem

Przygotowany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego projekt nowelizacji Kodeksu cywilnego przyjmuje legalną definicję dokumentu, uważając za dokument każdą informację obejmującą treść oświadczenia woli lub innego oświadczenia, utrwaloną w sposób umożliwiający jej zachowanie i odtworzenie. Treść dokumentu może zostać zatem dowolnie ujawniona (znaki graficzne, dźwięk, obraz) i utrwalona na dowolnym nośniku (papier, urządzenie informatyczne) przy pomocy dowolnych środków (komputer, telefon komórkowy).

Dokument nie musi być podpisany. Podpis jest konieczny jedynie dla zachowania formy pisemnej. Dla zachowania formy dokumentowej (nowa forma czynności prawnych) wystarczy złożyć oświadczenia woli w postaci dokumentu w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie. Forma dokumentowa ma być formą pośrednią pomiędzy formą pisemną, a ustną. Wprowadzenie do Kc formy dokumentowej ułatwi korzystanie w procesie z e-maili i sms.

W konsekwencji, dokumentem mogącym mieć znaczenie dowodowe jest nie tylko e-mail (do ustalenia nadawcy wystarczy adres IP), także mms czy sms. Przekazywane treści nie muszą już być opatrzone certyfikowanym podpisem elektronicznym. Z uwagi na brak ustawowej hierarchii środków dowodowych zagadnienie czy należy zakwalifikować dowody w postaci e-maila czy sms, nie jest najistotniejsze. Proponowana nowelizacja będzie miała poważne znaczenie dla przeprowadzenia dowodu i dla jego mocy (zmiany dotkną także Kpc), obejmując dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej, poświadczony wydruk takiego dokumentu prywatnego w postaci elektronicznej oraz poświadczony w postaci elektronicznej taki dokument prywatny i nadaje powyższym dokumentom domniemanie, iż ich wystawca złożył zawarte w nich oświadczenia.

Projektowana regulacja wprowadza rozróżnienie na dokumenty w postaci papierowej i dokumenty w postaci elektronicznej zawierające oświadczenia wiedzy bądź oświadczenia woli oraz na inne dokumenty, które nie zawierają takich oświadczeń. Do dokumentu prywatnego będą stosowane przepisy art. 244 i następnych Kpc, a sam dokument będzie korzystał z domniemania z art. 245 Kpc niezależnie od tego, w jakiej postaci został sporządzony (papierowej, elektronicznej).

Nie ulega jednak wątpliwości, iż niezależnie od powyższych okoliczności, o stopniu wiarygodności dowodu decyduje jego swobodna ocena przez sąd wyrobiona na podstawie wszelkich okoliczności ustalonych w sprawie.